Launakönnun 2015

Framkvæmdin

Markmið launakönnunar VR er tvíþætt. Í fyrsta lagi að kanna kjör félagsmanna og samsetningu launa og í öðru lagi að meta hvort kynbundinn launamunur sé fyrir hendi og hversu mikill hann er.

Framkvæmd

Hringt var í þá félagsmenn VR sem voru ekki með skráð tölvupóstfang og þeim boðið að taka þátt í könnuninni á netinu. Þeir sem voru með skráð tölvupóstfang fengu sendan tölvupóst með boði um að taka þátt. Hringt var svo sérstaklega í þá sem höfðu ekki svarað þegar nokkuð var liðið á framkvæmdatímann og þeim boðið að svara styttri útgáfu af spurningalistanum í síma. Rúmlega 10% svarenda svaraði spurningalistanum í síma.

Bakgrunnur svarenda

Svarendur könnunarinnar voru 10.606 talsins og voru tæplega 43% svarenda karlar en rúmlega 57% konur. Rúmlega 14% svarenda voru undir 25 ára aldri, rúmlega 24% voru á aldrinum 25 – 34 ára, tæp 25% voru á aldrinum 35-44 ára, tæplega 20% á aldrinum 45-54 ára og rúmlega 17% voru 55 ára eða eldri.

Launaúrvinnsla

Spurt var um laun janúarmánaðar 2015: Grunnlaun, heildarlaun og samsetning heildarlauna. Þá er spurt um aukagreiðslur og hlunnindi. Þessar upplýsingar eru greindar eftir kyni, aldri, menntun, starfsaldri, starfsstétt, atvinnugrein, fjölda starfsmanna í fyrirtæki, starfshlutfalli, fyrirkomulagi launagreiðslna og ánægju með launakjör.

Kynbundinn launamunur

Til að reikna leiðréttan kynbundinn launamun er notuð línuleg aðhvarfsgreining (linear regression analysis) þar sem leiðrétt er fyrir áhrif átta þátta á laun (aldur, starfsaldur, starfsstétt, menntun, vinnutíma, atvinnugreinar, hvort fólk vinnur vaktavinnu og mannaforráð).

Þar sem aðhvarfsgreiningu er beitt til þess að skýra launamun er tekinn lógariþmi af launabreytum áður en aðhvarfsgreining er reiknuð (byggt á aðferð Mincer, 1958; sjá einnig Heckman, 2003)1.

Nokkrar ástæður eru fyrir því að þetta er gert og eru tvær þeirra mikilvægastar. Í fyrsta lagi er dreifingin jákvætt skekkt og er því ekki normaldreifing eins og gert er ráð fyrir í forsendum aðhvarfsgreiningar. Í öðru lagi er líklegt að munur á launum karla og kvenna sé hlutfallslegur fremur en að um fasta krónutölu sé að ræða. Það má gera ráð fyrir því að eftir því sem laun hækka, þess meiri sé munur á launum karla og kvenna í krónum talið en að hann sé hins vegar sá sami í prósentum. Auðvelt er að reikna aðhvarfsstuðul (hallatölu) sem byggir á lógariþma yfir í hlutfallsbreytingu. Til að reikna út hversu mikla hlutfallsbreytingu lógariþmastuðullinn felur í sér er grunntala lógariþmans sett í veldið b (eb), þar sem b er hallatalan, og síðan er 1 dreginn frá. Ef stuðullinn fyrir kyn (karlar fá gildið 0 og konur gildið 1 á breytunni kyn) er -0,171 þá getum við reiknað út að konur eru með e-0,171 – 1= -0,157 eða 15,7% lægri laun en karlar.

Þannig er hægt að segja hve mikill munur er á launum kynja eftir að tekið hefur verið tillit til þátta sem almennt er talið eðlilegt að hafi áhrif á laun, þ.e. aldur, starfsaldur, starfsstétt, menntun og vinnutími. Sá munur sem eftir stendur þegar tekið hefur verið tillit til framangreindra þátta er sá munur sem er á launum karla og kvenna sem gegna sambærilegum störfum.

  • Aldur. Í aðhvarfsgreiningu var raunaldur svarenda í árum notaður en í launatöflum var hann flokkaður í þrjá flokka. Í aðhvarfsgreiningu var jafnframt leiðrétt fyrir aldri í öðru veldi, til þess að jafna sveiglínuáhrif aldurs þar sem áhrif aldurs á laun fara minnkandi eftir að ákveðnum aldri er náð.
  • Starfsaldur. Í aðhvarfsgreiningu var starfsaldur svarenda í árum notaður. Jafnframt var leiðrétt fyrir starfsaldri í öðru veldi, til þess að jafna sveiglínuáhrif starfsaldurs vegna þess að áhrif starfsaldurs á laun fara minnkandi eftir að ákveðnum starfsaldri hefur verið náð.
  • Starfsstétt. Búnar voru til vísibreytur (dummy variables)2 þar sem skrifstofufólk við afgreiðslu var notað sem viðmiðunarhópur við gæslu-, lager- og framleiðslustörf, skrifstofufólk, sölu- og afgreiðslufólk, sérhæft starfsfólk og tækna og stjórnendur og sérfræðinga, þ.e. laun þessara hópa voru borin saman við laun skrifstofufólks við afgreiðslu.
  • Vinnutími. Áhrif vinnutíma á laun voru greind út frá meðallengd vinnuviku að jafnaði.
  • Menntun. Menntun var flokkuð í grunnskólapróf eða minna nám, grunnskóli auk viðbótar, framhaldsskólapróf, framhaldsskólapróf auk viðbótar og háskólapróf. Fyrir aðhvarfsgreininguna voru búnar til vísibreytur þar sem grunnskólapróf eða minna var notað sem viðmiðunarhópur, þ.e. laun annarra hópa voru borin saman við laun þeirra sem eru með grunnskólapróf eða minna.
  • Mannaforráð. Áhrif mannaforráða voru greind út frá því hvort svarendur hefðu mannaforráð eða ekki.
  • Vaktavinna. Áhrif vaktavinnu voru greind út frá því hvort svarendur ynnu vaktavinnu eða ekki.
  • Atvinnugrein. Búnar voru til vísibreytur þar sem verslun og þjónusta var notað sem viðmiðunarhópur við heildsala og bílasala, samgöngur, flutninga og ferðaþjónustu, fjármál, tölvuþjónustu og aðra sérhæfða þjónustu, ýmsa þjónustu og starfsemi samtaka og félaga og iðnað, þ.e. laun þessara hópa voru borin saman við laun þeirra sem vinna við verslun og þjónustu.

Um niðurstöður

Niðurstöðum er skipt í fjóra hluta. Í fyrsta hlutanum er greint frá helstu niðurstöðum. Í öðrum hluta eru töflur sem sýna dreifingu svara eftir nokkrum bakgrunnsþáttum; kyni, aldri, menntun, starfsaldri, starfsstétt, atvinnugrein, starfshlutfalli og fyrirkomulagi launagreiðslna. Í þriðja hluta er fjallað um kynbundinn launamun og niðurstöður aðhvarfsgreiningar. Í fjórða hluta eru launatöflur með upplýsingum um grunn- og heildarlaun svarenda og ítarleg skipting starfsstétta. Í niðurstöðum eru upplýsingar um laun gefnar í krónutölum nema í aðhvarfsgreiningu þar sem launum var umbreytt á lógariþmískan kvarða. 

Launatöflur eftir bakgrunnsþáttum

Launatölur í töflum með heildar- og grunnmánaðarlaunum byggjast á svörum starfsfólks í 70-100% starfshlutfalli. Laun starfsfólks í 70-99% starfshlutfalli eru uppreiknuð miðað við 100% starf. Auk meðaltals eru einnig birt miðgildi, 25% mörk og 75% mörk í töflunum. Þær tölur gefa til kynna launadreifingu í viðkomandi hópi.

Miðgildi Miðgildi skiptir svarendahópnum í tvennt, helmingur svarenda er með lægri laun en miðgildið segir til um og helmingur þeirra með hærri laun. 

Fjórðungamörk Talan í dálkinum 25% mörk gefur til kynna að fjórðungur svarenda er með sömu eða lægri laun en þau laun sem birtast í dálkinum og eru þá 75% svarenda með hærri laun. Talan í dálkinum 75% mörk gefur hins vegar til kynna að fjórðungur svarenda er með hærri laun en tilgreind eru í dálkinum á meðan 75% svarenda eru með sömu eða lægri laun. 

Á grundvelli þessara talna, meðaltals, miðgildis, 25% marka og 75% marka má meta launadreifingu með eftirfarandi hætti:

Því breiðara sem bilið er á milli 25% marka, miðgildis og 75% marka, því meiri dreifing er á launum viðkomandi hóps. Því breiðara sem bilið er því erfiðara er að gera sér grein fyrir hvaða laun eru algengust í viðkomandi hópi. Aftur á móti eru launin einsleitari í hópum þar sem bilið milli þessara talna er þrengra og er þá auðveldara að gera sér grein fyrir á hvaða bili algengast er að laun séu í viðkomandi hópi.

Að auki er hægt að athuga mismun á meðaltali og miðgildi. Ef meðaltal er hærra en miðgildi eru að öllum líkindum nokkrir svarendur í hópnum sem eru með töluvert hærri laun en meginþorri hópsins og hífa þannig meðaltalið upp. Ef meðaltalið er lægra en miðgildið eru að öllum líkindum nokkrir svarendur sem eru með töluvert lægri laun en meginþorri hópsins og draga þannig meðaltalið niður. Ef miðgildi og meðaltal eru á svipuðum slóðum má gera ráð fyrir að um normaldreifingu sé að ræða.

------------------------------------

1. Heckman, J. J., L. J. Lochner, et al. (2003). Fifty Years of Mincer Earnings Regressions. NBER Working Paper Series. Cambridge, MA, National Bureau of Economic Research: 52. Mincer, J. (1958). "Investment in Human Capital and Personal Income Distribution." Journal of Political Economy 66(4): 281-302.

2. Vísibreytur eru notaðar þegar um er að ræða nafnbreytur, þ.e. breytur sem eru í flokkum og samræmast því ekki forsendum aðhvarfsgreiningar ef flokkarnir eru fleiri en tveir. Niðurstöður aðhvarfsgreiningar sýna hver er hlutfallslegur munur á viðmiðunarhópnum og hópnum sem er í viðkomandi vísibreytu.

Reiknaðu launin

Hér getur þú séð hver launin eru fyrir einstaka starfsstéttir, ýmist innan atvinnugreina eða án tillits til atvinnugreinarinnar.

Sjá nánar

Helstu niðurstöður

Laun félagsmanna VR hækkuðu um 2,9% á milli janúarmánaðar 2014 og sama mánaðar 2015, skv. launakönnun VR. Grunnlaunin hækkuðu um 2,1%.

Sjá nánar

Launamunur kynjanna

Niðurstöður launakönnunar VR 2015 gefa vísbendingar um að launamunur kynjanna innan félagsins kunni að vera að aukast eftir að hafa dregist saman jafnt og þétt síðustu ár. Breytingin er innan vikmarka, 1,4% á meðan vikmörkin eru 1,6%, en engu að síður umtalsverð og mesta aukning milli tveggja ára sem mælst hefur í launakönnun félagsins.

Sjá nánar

Ávinningur menntunar

Menntun á háskólastigi skilar konum hlutfallslega meiri ávinningi en körlum en það dregur saman með kynjunum. Á árinu 2009 skilaði stúdentspróf að meðaltali 6% hærri launum í launaumslagið en grunnskólanám þegar búið er að taka tillit til þeirra þátta sem hafa áhrif á launin, s.s. vinnutíma, starfs, atvinnugreinar, mannaforráða, aldurs, starfsaldurs og kyns.

Sjá nánar

Samanburður VR, SFR og STRV

VR hefur undanfarin ár birt samanburð á niðurstöðum launakannanna hjá VR, SFR stéttarfélagi og Starfsmannafélagi Reykjavíkur. VR hefur kannað laun og önnur kjör sinna félagsmanna nær samfellt í tvo áratugi, SFR stéttarfélag hefur gert samskonar launakönnun meðal félagsmanna sinna frá árinu 2007 og Starfsmannafélag Reykjavíkurborgar bættist nýlega við.

Sjá nánar

Framkvæmdin

Markmið launakönnunar VR er tvíþætt. Í fyrsta lagi að kanna kjör félagsmanna og samsetningu launa og í öðru lagi að meta hvort kynbundinn launamunur sé fyrir hendi og hversu mikill hann er. Launakönnunin er mikilvægt tæki fyrir félagsmenn VR í kjarabaráttunni.

Sjá nánar