Almennar fréttir - 01.05.2026
Ávarp formanns VR á Ingólfstorgi 1. maí
Kæru félagar, gleðilegan baráttudag!
Við komum hér saman til að sýna samstöðu og baráttuvilja vinnandi fólks.
Við stöndum á herðunum á formæðrum okkar og -feðrum, sem lögðu allt í sölurnar fyrir réttindi vinnandi fólks, fyrir kvenfrelsi, fyrir velferðarsamfélagið.
Við erum hluti af stórbrotnustu hreyfingu í heimi, hinni alþjóðlegu verkalýðshreyfingu. Í dag stendur launafólk á torgum um allan heim, fagnar því sem áunnist hefur og skerpir á kröfum samtímans.
Hreyfingin er stór og hún er sterk, en það er líka að henni vegið.
Í okkar heimshluta hefur staðið yfir skipulagt niðurbrot á stéttarfélögum. Í nafni svokallaðrar skilvirkni hafa þau víða verið brotin á bak aftur, samhliða því að talsmenn meintra ábyrgra ríkisfjármála skera niður allt sem einu sinni var byggt upp og fólk átti saman. Spítalar, bókasöfn, leikhús, vegir, skólar, ekkert er heilagt þegar hugmyndafræði niðurskurðarins er annars vegar. Sumu er lokað, annað látið grotna niður.
Þetta er ekki vegna þess að það skorti fjármuni. Það er nefnilega nóg til.
En fjármunir eru markvisst færðir frá vinnandi fólki, frá þeim sem eiga ekkert eða lítið, og til hinna allra ríkustu. Milljarðamæringar heimsins eru orðnir svo ríkir að þeim finnst það sjálfum orðið vandamál. Aðspurðir (og þeir hafa verið spurðir) óttast þeir afskipti peningaaflanna af lýðræðinu, eru hræddir við uppgang öfgahreyfinganna sem þeir hafa sjálfir skapað jarðveginn fyrir og vilja alls ekki að börnin þeirra erfi þá að fullu, því svona mikill auður er ekki góður fyrir neinn.
Kæru félagar
Við á litla Íslandi erum lítil spegilmynd af hinum alþjóðlegu væringum. En við höfum líka átt mótsvar og það er hér. Við eigum þessa verkalýðshreyfingu saman og við ætlum að halda henni sterkri og ósigrandi. Okkur ber skylda til að verja réttindin og skila þeim áfram til komandi kynslóða.
Kjarabarátta gengur ekki eingöngu út á launin sem koma í vasann. Hún fjallar líka um allt sem fer úr vasanum:
- hinn gríðarhái húsnæðiskostnaður sem flest launafólk ber
- matvara með meiri álagningu en nokkurs staðar annars staðar
- gjaldtaka fyrir heitt vatn, sorphirðu og leikskóla sem hækkar langt umfram verðbólgu
- raforkan sem átti að verða verðlögð á svo sanngjarnan hátt, ef aðeins milliliðir fengju að vera með.
Svona mætti halda lengi áfram.
Kjarabarátta snýst líka um lífsgæði og framtíðarsýn, menntun og velsæld barnanna okkar, að við búum þeim að minnsta kosti jafngott líf og við höfum átt sjálf.
Kæru félagar
Það er alltaf hætt við því í stórri hreyfingu að fólk einblíni á það sem skilur að, frekar en það sem sameinar. Að í stað þess að vinna ótrauð að því að bæta almenn lífsgæði og kjör, þá leggjum við ómeðvitað af stað í kapphlaup að botninum.
En kapphlaupið að botninum endar bara á einum stað: á botninum.
Við komum hér saman við aðstæður í efnahagsmálum sem geta hæglega leitt til þess að kjarasamningar á vinnumarkaði losni í haust. Í þrjú ár hefur launafólk á Íslandi búið við einhverja hæstu stýrivexti á byggðu bóli. Allt hefur hækkað umfram verðbólgu, nema kjarasamningsbundin laun. Atvinnuleysi er alltof hátt en á sama tíma gerir ríkisstjórnin atlögu að réttindum launafólks til atvinnuleysistrygginga og að ráðningaréttindum opinberra starfsmanna.
Matvara, tryggingar, rafmagn, heitt vatn, leikskólar, þak yfir höfuðið, ekkert af þessu er lúxusvara, en þetta hækkar og hækkar og hækkar og hækkar, án þess að við fáum rönd við reist.
Þetta kallar á leiðréttingu. Eina tækið sem við í verkalýðshreyfingunni höfum til að knýja fram slíka leiðréttingu, til að laun haldi í við verðlag, er að krefjast launahækkana. Og það munum við gera … nema að aðrir rísi undir ábyrgð og það strax.
Við krefjumst þess að fyrirtæki láti af verðhækkunum og dragi úr arðsemiskröfum sínum. Stöðvum gróðasóknina!
Við krefjumst þess að sveitarfélög dragi til baka yfirgengilegar gjaldskrárhækkanir og stilli frekari hækkunum í hóf.
Við krefjumst þess að stjórnvöld standi við skuldbindingar sínar gagnvart kjarasamningum: að þau komi böndum á húsnæðismálin í eitt skipti fyrir öll, brúi bilið og geri það sem þau lofuðu, passi upp á barnafólk!
Við mótmælum því að þegar illa árar séu skuldarar og leigjendur látnir taka skellinn í gegnum svimandi stýrivexti. Þetta er pólitísk stefna, hún passar þá sem eiga, en varpar byrðunum á þá sem ekki eiga.
Kæru félagar
Kvenfrelsiskonur áttu sér einhvern tímann slagorðið: á haugana með grútmyglaða afganga feðraveldisins.
Ég tek mér baráttu þeirra til fyrirmyndar og segi hér:
Á haugana með grútmyglaða afganga nýfrjálshyggjunnar!
Á haugana með grútmyglaða efnahagsstjórn sem lætur skuldara taka skellinn en hlífir þeim sem eiga!
Á haugana með allar hinar grútmygluðu tilraunir til að brjóta niður réttindi launafólks.
Við stöndum hér. Við stöndum saman. Við stöndum af okkur tilraunir til að veikja okkur. Því saman erum við ósigrandi.
Komandi kynslóðir eiga það skilið að við verjum réttindin og sækjum fram.
Gleðilegan baráttudag, lengi lifi verkalýðshreyfingin!
